پس از آنكه نهى ارشادى از خوردن درخت را مخالفت كردند ] 6 - يكى ديگر از ادب انبياء كه آن را در هنگام دعا و توجه به خدا مرعى مىداشته‌اند ، ادبى است كه قرآن در درجه اول آن را از آدم و همسرش ( ع ) حكايت كرده و فرموده : « رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنا وَتَرْحَمْنا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِينَ » « 1 » راز و نيازى است كه آن دو بزرگوار بعد از خوردن از درختى كه خداوند از نزديكى به آن نهىشان كرده بود با خداى خود كرده‌اند ، با اينكه آن نهى ، نهى تكليفى تحريمى نبود بلكه نهى ارشادى بود و مخالفت آنها مخالفت نصيحتى بود كه صلاح حالشان و سعادت در زندگىشان در بهشت كه مامن از هر رنج و بدبختى است در رعايت آن بوده . خداى متعال هم وقتى آن دو را از مخالفت تحذير كرد ، نفرمود كه اين مخالفت و پيروى شيطان نافرمانى من است بلكه فرمود : « فَلا يُخْرِجَنَّكُما مِنَ الْجَنَّةِ فَتَشْقى . إِنَّ لَكَ أَلَّا تَجُوعَ فِيها وَلا تَعْرى . وَأَنَّكَ لا تَظْمَؤُا فِيها وَلا تَضْحى » « 2 » . مع ذلك با اينكه گناهى نكرده بودند وقتى پاى امتحان پيش مىآيد و بلا شامل حالشان مىشود و سعادت زندگى بهشتى براى يك عمر با آنان وداع مىكند مايوس و غمگين نمىشوند ، و نوميدى ، رابطه شان را با پروردگارشان قطع نمىكند بلكه به التجاء به خداوند خود - كه امر آنها و هر آرزويى كه براى خود اميد دارند به دست اوست - مبادرت مىنمايند و به صفت ربوبيتى متوسل مىشوند كه دافع هر شر و جالب هر خيرى است . آرى صفت ربوبيت ، حق صفت كريمى است كه در هر حال بنده را با خداى سبحان آشتى و ارتباط مىدهد . آن گاه در اين راز و نياز متذكر شرى شدند كه علامتهايش يكى پس از ديگرى ظاهر مىشد و آن عبارت بود از خسران در زندگى . تو گويى لذت خوردن از درخت را به اطاعت امر ارشادى خدا خريده‌اند ، آن گاه متوجه شده‌اند كه در اين معامله چه كلاهى به سرشان رفته و چه سعادتى را از كف مىدهند . و نيز متوجه شده‌اند كه احتياج به چيزى دارند كه اين شر را از آنان دفع نمايد ، از اين روى مىگويند : « وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنا وَتَرْحَمْنا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِينَ » يعنى خسران در زندگى ، ما را تهديد مىكند ، و اينك مشرف بر ما شده و چيزى آن را دفع نمىكند مگر مغفرت تو

--> ( 1 ) پروردگارا ! ما بر خود ستم كرديم و اگر تو ما را نبخشايى و به ما رحم نكنى مسلما از زيانكاران خواهيم بود . سوره اعراف آيه 22 . ( 2 ) مواظب باشيد شيطان شما را از بهشت بيرون و بدبختتان نكند زيرا براى تو در اين بهشت چنين سعادتى است كه هرگز گرسنه و برهنه نمىشوى و هرگز تشنه و دچار گرمى آفتاب نمىگردى . سوره طه آيه 119 .